Kazakistan ile Özbekistan sınırları arasında bulunan Aral Denizi, Seyhun (Syr Darya) ve Ceyhun (Amu Darya) nehirlerinden besleniyordu. Bu nehirlerin suları büyük kanallar aracılığıyla pamuk tarlalarına yönlendirildi. Böylece göle ulaşan su akışı neredeyse tamamen kesildi.
Yaklaşık 68 bin kilometrekarelik su alanı, 60 yıl içinde yüzey alanının yüzde 90'ından fazlasını kaybetti. Suların onlarca kilometre geri çekilmesiyle kıyıdaki balıkçı kasabaları çöllerin ortasında kaldı ve bölgenin balıkçılık sektörü tamamen çöktü.
Eski göl tabanında yaklaşık 60 bin kilometrekarelik çorak alan oluştu. Bu alan Aralkum Çölü'ne dönüştü. Zemin, on yıllardır kullanılan zirai ilaç kalıntıları, zehirli kimyasallar ve yoğun tuz tabakasıyla kaplanarak tehlikeli bir toz kaynağı haline geldi.
Şiddetli rüzgarlar, zehirli tuz ve kumun çevre yerleşimlere taşınmasına yol açtı. Rüzgâr erozyonu tarım arazilerini verimsizleştirdi; halk arasında solunum yolu hastalıkları ile kanser vakalarında ciddi artış yaşandı. Ortaya çıkan tahribatın ağır sonuçları, çölleşmeyi durdurma çalışmalarını daha acil hale getirdi.
Özbekistan başta olmak üzere yerel yönetimler, kuraklığa dayanıklı saksaul çalılarını toprakla buluşturarak rüzgâr erozyonuna karşı doğal bir zemin oluşturmaya çalışıyor. Bu çalışmalarla bugüne kadar 1,7 milyon hektardan fazla alan ağaçlandırıldı.
Aral Denizi, bir zamanlar çevresindeki insanlara balık ve yaşam alanı sunan geniş bir su kaynağıydı. Nehir sularının yönlendirilmesiyle yaşanan çölleşme, su kaynaklarının tarım için kullanılmasının doğal dengeyi ne kadar bozabileceğini gösterdi.
Kaynak: Sözcü
