Teknolojik gelişme, üretimin biçimi, kapasitesi ve örgütlenmesi açısından çeşitli olanaklar yaratıyor. Üretim araçlarının gelişmesi, daha kısa sürede daha fazla ürün üretilmesini, ağır işlerin makinelerle yapılmasını ve tehlikeli alanlarda insanın yerini alabilmesini mümkün kılıyor. Ancak bu araçların kimin mülkiyetinde olduğu ve hangi amaçlarla kullanılacağı, teknolojinin çalışma hayatındaki etkisini belirliyor.
Ankara’daki Kalyon PV güneş paneli fabrikasında işçilere bir süre uygulanan çipler, bu gerilimi gösteren örneklerden biri olarak öne çıkıyor. Fabrika yönetiminin uygulamadan vazgeçmesinin ardından işçiler, çiplerin yalnızca acil durumlar için kullanılmayacağını; tuvalette, namazda veya bir arkadaşıyla konuşurken geçen dakikaların bile izlenebileceğini belirtti. Bu durum, güvenlik amacıyla geliştirilen sistemlerin zamanla denetim aracına dönüşebilme riskini gündeme taşıyor.
Soma’da 301 madencinin hayatını kaybetmesinin ardından yeraltı madenlerinde çalışanların yerini gösteren takip sistemlerinin kurulması iş güvenliği açısından önemli bir ihtiyaç haline geldi. Bir işçinin göçük altında kaldığını bilmek hayat kurtarabilir; aynı teknoloji fabrikada çalışanın tuvalette ne kadar süre kaldığını ölçmek için de kullanılabilir. Ayrım, teknolojinin kendisinden çok kullanım amacı ile kimin denetiminde bulunduğunda ortaya çıkıyor.
Mesele yalnızca Kalyon PV’deki uygulamayla sınırlı değil. Ford Otosan’da çalışanlar arasındaki sosyal mesafenin ölçülmesi, depolarda paket başına harcanan sürenin izlenmesi, evden çalışanların ekranlarının takip edilmesi ve ücretli avukatların çalışma sürelerinin kameralarla ölçülmesi, teknolojik gözetimin çalışma yaşamının farklı alanlarına yayıldığını gösteriyor. Bu örnekler, işçinin emeğini, zamanını ve bedenini daha ayrıntılı izleme olanağının arttığına işaret ediyor.
Marx, iş gününün gözeneklerini, üretimin doğrudan gerçekleşmediği kısa zaman aralıkları olarak ele almıştı. Kapitalizmde çalışma süresini uzatmanın yanı sıra mevcut sürenin daha yoğun kullanılması da yönlenmiştir. İşçilere daha fazla tezgah verilmesi, makinelerin hızlandırılması ve üretim arasındaki boşlukların daraltılması, emeğin miktarını belirleyen unsurlardan biri hâline gelmiştir. Sekiz saatlik iş gününün içindeki bu aralıklar denetim ve gözetim mekanizmalarıyla daraltılabiliyor.
Teknolojinin gelişmesi, insan emeğini ağır ve tehlikeli işlerden kurtarıp daha fazla boş zaman yaratabilecek bir araç olabilir. Bununla birlikte, teknolojinin patronun mülkiyetinde olduğu kapitalist üretim ilişkileri içinde sağlayabileceği verimlilik artışı eşit biçimde paylaşılmıyor. Aynı araç üretimi kolaylaştırırken çalışma temposunu artırabilir, işçilerin daha fazla denetlenmesini sağlayabilir ve iş gününün gözeneklerini daraltabilir. Bu nedenle teknolojinin kimin çıkarına ve kimin denetiminde kullanıldığı, belirleyici bir soru olarak ortaya çıkıyor.
Kaynak: Evrensel
