Diploma, geçmişte iyi bir işe ve toplumsal statüye uzanan yolda belirleyici bir araçtı. Eğitim yaygınlaştıkça belge daha fazla kişi tarafından sahiplenildi; ancak tek başına iş, konum veya güvence sağlamayı sürdürmüyor.
Türkiye'de 25-64 yaş grubunun yüzde 28'i yükseköğretim mezunu. Daha genç kuşaklarda oran daha yüksekken, 25-34 yaşındaki yükseköğretim mezunlarının işsizlik oranı OECD ortalamasının üzerinde. Veriler diplomanın değerini ortadan kaldırmıyor, onu sıradanlaştırıyor.
Peter Turchin'in elit fazlalığı kavramı, eğitimli sayısının yüksek statülü konum sayısından hızlı artmasını temsil ediyor. Herkes aynı merdivene yönelse de üst basamaklara herkesin sığmadığı bir tablo ortaya çıkıyor.
Yapay zekâ bu tabloyu daha da değiştiriyor. Anthropic'in 2026 tarihli araştırmasına göre yapay zekâya maruz kalma olasılığı yüksek mesleklerde çalışanlar daha eğitimli ve yüksek ücretli. Araştırma sistematik işsizlik artışı göstermese de genç çalışanların işe alınmasında yavaşlama işaretleri taşıyor.
Asıl mesele, eğitimle kazanılan bilişsel becerilerin ekonomik değerinin düşebilmesi. İŞKUR'un 2025'in ilk çeyreğine ilişkin araştırması, imalat ve inşaat sektörlerinde açık iş oranlarının yüksek olduğunu; elektrikçi, sıvacı, sıhhi tesisatçı ve elektrik tesisatçısı gibi mesleklerin öne çıktığını gösteriyor.
Türkiye'de üniversite eğitiminin yaygınlaşması, eğitimden istihdama geçemeyen gençler ve çalıştıracak insan bulmakta zorlanan sektörler birlikte görülüyor. Açığın bir bölümünün göçmen emeğiyle karşılandığı biliniyor. Buna rağmen eğitim ve uzmanlık önemini korurken artık eski statü hiyerarşisini tek başına taşımıyor.
Kaynak: Cumhuriyet Son Dakika
