29 Ekim 1923'te Cumhuriyetin ilanı, aynı gün hem Halk Partisi Grubunda hem de TBMM'de ele alındı. 5 Ekim'de toplanan Halk Partisi Büyük Divanı, anayasa değişikliklerini görüşmek üzere uzman kurulu seçmişti. Altı saat süren toplantıda Gazi Mustafa Kemal başkanlık yaptı.
Halk Partisi Grubu saat 10.00'da toplandı. Bakanlar Kurulu listesinin görüşülmesi sırasında çeşitli öneriler ileri sürüldü. Gazi Mustafa Kemal'e çözüm sunması için bir saat verildi; kendisinin hazırladığı teklif oylamaya sunuldu.
Öğleden sonra Genel Kurul toplandı. Teşkilat-ı Esasiye Kanunu'nun değiştirilmesini öneren teklif, hükümet bunalımının çözümü ve yetki tartışmalarına yol açtı. İsmet (İnönü), teklifin başbakan seçimini hukuka uygun hâle getirmek bakımından gerekli olduğunu savundu. Avrupa diplomatlarının devlet başkanı bulunmadığına ilişkin sözlerini de anarak millet egemenliğinin hukuki sonucunu gerekçelendirdi. Parti toplantısı teklifi kabul etti.
Meclis saat 18.00'de, İsmet (İnönü)'nün başkanlığında toplandı. Anayasa Komisyonu raporunda, egemenliğin millete ait olmasının cumhuriyet anlamına karşılık geldiği açıklandı. Kanun teklifinin okunmasının ardından saray ve saltanatı eleştiren konuşmalar yapıldı. Oyuna katılan 158 milletvekili, hükümet şeklinin cumhuriyet olarak belirlenmesini kabul etti.
TBMM'de alkışlar yükseldi. İslam dininin devletin dini olduğunu belirten maddenin tartışılması sırasında bazı milletvekilleri cumhuriyetin dinle uyumlu olduğunu savundu. Cumhurbaşkanlığı seçiminde 158 milletvekilinin oyuyla Gazi Mustafa Kemal Cumhurbaşkanı seçildi. Yeni cumhuriyetin milletin sevgisini dayanak alarak ilerleyeceğini belirten konuşmasıyla göreve başladı.
Kaynak: Cumhuriyet Son Dakika
