Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün halkçılık ilkesiyle biçimlendirdiği modernleşme ve ulus-devlet anlayışında laiklik temel ilkedir. Atatürk’ün sonsuzluğa kavuşmasının 88. yılında bu anlayışı anmak, laikliğin dinin reddi olmadığını ve toplumsal düzenin akıl ile hukuka dayandığını ortaya koyar.
Avrupa’da aydınlanma devrimleri, burjuva iktidarları, değişen üretim ilişkileri, büyüyen kentler ve hukuk devletine dönüşüm laikliğin tarihsel zeminini oluşturdu. VIII. Henry’nin Anglikan kilisesini kurması ile Martin Luther’in Protestanlık hareketi ve Reform süreci bu değişimin öne çıkan örnekleridir.
Bu gelişmeleri 1789 tarihine sığdırmak, Anglo-Sakson sekülarizmiyle Fransız tipi laikliği kesin biçimde ayırmak anakronik bir yaklaşımdır. Laiklik, 17., 18. ve 19. yüzyıllarda farklı algılarla da olsa modern düzenlerin ortak zemini hâline gelmiştir.
Ülkemizde laiklik Cumhuriyet’le başlamadı, Cumhuriyet’le taçlandı. Osmanlı modernleşmesi; III.Selim ve Nizam-ı Cedit’ten II. Mahmut dönemindeki modern orduya, Mecelle ile hukuki düzenlemelere ve İttihat Terakki’ye uzanan siyasal taleplere doğru ilerledi. 1. ve 2. Meşrutiyet dönemlerinde aydınlanmacı temel güçlendi.
Türk Ocakları’ndaki Latin alfabesi ve karma eğitim denemeleri, ulusal ve laik bir yüzeyin güçlenmesine katkı sağladı. Atatürk bu dönüşümü 3 Mart 1924’te hilafetin kaldırılması ve diyanet işlerinin başbakanlığa bağlanmasıyla sürdürdü; 1928’de devletin dininin İslam olduğu ibaresini çıkardı, 1937’de laikliği anayasaya yerleştirdi.
Laik devlet, yurttaşlarına belirli bir inancı dayatmaz ve onları yurttaşlık zemininde eşit unsur olarak görür. Laik olmayan toplumların cemaat ve tarikat koalisyonuna dönüşme riski bulunduğu vurgulanır. Laiklik, inanç ya da inançsızlık tercihinden bağımsız olarak özgür ve eşit yurttaşların yaşamasını sağlayan ilkedir. Aklı vesayetten ve dogmadan kurtarma amacı da onun aydınlanmayla bağını gösterir.
Kaynak: Cumhuriyet Son Dakika
