Yazar, 29 Ekim yaklaşırken cumhuriyet kavramının sık sık rejim biçiminden çok millî irade, demokrasi, özgürlük ve çağdaşlık gibi değerlerle özdeşleştirildiğini savunuyor. Bu özdeşleştirme, kuruluş döneminin uygulamalarını eleştiriden muaf tutmanın yanında sadakat ölçüsüne dönüşebildiği yönünde ele alınıyor.
Cumhuriyetin en dar anlamı devlet başkanlığının veraset sistemine dayanmayan düzendir. Demokrasi iktidarın serbest rekabetle belirlenip değiştirilebilmesini, hukuk devleti ise iktidarın hak ve güvencelerle sınırlanmasını gerektirir. Millî egemenliğin ilanı, millet adına hareket edenlerin denetlenmesini tek başına güvence altına almaz.
Bu gerilim Cumhuriyet öncesinde de görülür. Halide Edip Adıvar’ın aktardığı Mustafa Kemal ile konuşma, muhalefetin meclis hayatının olağan parçası mı yoksa lidere yönelmiş bir karşı çıkış mı olduğunu sorar. Birlikte savaşmak, aynı siyasal programı paylaşmayı zorunlu kılmaz. Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nın kurulması ve kapatılması gerilimin örgütlü muhalefete dönüşmesini gösterir.
Şeyh Said İsyanı’nın ardından çıkarılan Takrir-i Sükûn Kanunu, kurulan mahkemeler ve yayınların kapatılması olağanüstü önlemleri genişletmiştir. Gazeteciler Davası’nda tanınmış gazeteciler tutuklanmış, yazılarıyla isyanı kışkırtmakla suçlanmıştır. İddianamede hükümet politikasını eleştirmek ile silahlı ayaklanmayı teşvik etmek arasındaki fark gözetilmemiştir.
Gazeteciler bu süreçte Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal’e af ve müsamaha dilenen bir telgraf gönderir; Velid Ebüzziya’nın imzalamakta tereddüt ettiği aktarılır. Telgraf, bağlılık beyanı ile merhamete yönelme isteğini birleştirir. Yargılama 13 Eylül 1925’te gazetecilerin büyük bölümünün serbest bırakılmasıyla, Abdülkadir Kemalî’nin dosyası ise 1926’da beraatıyla sonuçlanır. Yazar, hukuk devletinin yöneticilerin merhametine bağlı olmadığını vurgular.
Kaynak: Yeni Şafak
