Modern çağda 'görünmez' yaşamlar: Dış dünyaya kapılarını tamamen kapatan 196 izole topluluk

Günümüzde dünya büyük ölçüde dijital ağlar, ulaşım sistemleri ve küresel iletişimle iç içe geçmiş durumda olsa da gezegenin ücra köşelerinde dış dünyayla neredeyse hiçbir bağı olmayan binlerce insan hayatını sürdürüyor. Uzman tahminlerine göre Güney Amerika, Asya ve Pasifik bölgelerinde yer alan yaklaşık 10 ülkede, en az 196 temassız ya da izole yerli topluluk yaşıyor.

Bu toplulukların bir kısmı dış dünyayla yalnızca aralıklı olarak irtibat kurarken, bazıları ise bilinçli biçimde diğer insanlardan uzak durmayı tercih ediyor. Ancak son yıllarda bölgelerine ulaşan petrol arama, madencilik, tarım ve kereste üretimi gibi endüstriyel faaliyetler, bu halkları istemedikleri temaslarla yüz yüze getiriyor.

'Temassız halk' kavramı hâlâ tartışmalı

Konuyla ilgili kesin bir tanım bulunmadığını belirten uzmanlar, Birleşmiş Milletler'in bu grupları "özgür, temassız, gizli ya da görünmez halklar" ve "gönüllü izolasyondaki topluluklar" gibi farklı ifadelerle tanımladığını söylüyor. Survival International araştırmacısı Hal Russell ise temassız halkları, dış dünyadan genellikle kaçınan ve kalıcı ilişki kurmaktan kaçınan yerli topluluklar olarak nitelendiriyor.

Sentinelese: 55 bin yıldır dışarıya kapalı bir hayat

Dünyanın en bilinen izole topluluklarından biri olan Sentinelese halkı, Hindistan'a bağlı Andaman ve Nikobar Adaları'ndaki Kuzey Sentinel Adası'nda yaşıyor. Yaklaşık 60 kilometrekarelik adada yaşayan bu topluluğun kendisine ne ad verdiği dahi bilinmiyor; 'Sentinelese' ismi yaşadıkları adadan geliyor.

Survival International'a göre halkın Andaman Adaları'nda 55 bin yıla kadar uzanan bir geçmişi olduğu tahmin ediliyor. Avcı-toplayıcı yaşam süren topluluk, kıyılarda balıkçılık yapıyor ve el yapımı kanolarla ulaşım sağlıyor. Nüfuslarının 50 ila 150 kişi arasında olduğu öngörülüyor ancak kesin bir rakam vermek mümkün değil.

Adaya yaklaşan teknelere ve helikopterlere ok ve yaylarla karşılık verdikleri biliniyor. Waterloo Üniversitesi'nden antropolog Simron Singh, bu davranışın net bir mesaj içerdiğini belirterek, "Rahatsız edilmek istemediklerini söylüyorlar" ifadelerini kullanıyor. Hindistan hükümeti de halkı dışarıdan gelebilecek hastalıklardan korumak amacıyla adanın çevresinde yaklaşık 5 kilometrelik yasak bölge uyguluyor.

2018 yılında Amerikalı misyoner John Allen Chau'nun adaya yasa dışı yollardan gitmesinin ardından öldürülmesi, topluluğun dış dünyaya bakışını bir kez daha gündeme taşımıştı.

Amazon'un görünmez halkları

Dünyadaki izole yerli toplulukların yaklaşık yüzde 95'inin Amazon Havzası'nda yaşadığı tahmin ediliyor. Antropolog Beatriz Huertas, Peru'nun orta kesimindeki ormanlarda yaşayan Kakataibo topluluğunun dünyanın en az temas kuran halkları arasında yer aldığını söylüyor. Bu grubun diğer dış topluluklardan uzak durmakla kalmayıp, bölgedeki diğer yerli halklarla dahi nadiren görüştüğü, bulunmamak içinse ayak izlerini toprakla örttüğü belirtiliyor.

Bölgede bir diğer ilginç topluluk olan Kawahiva, temas kurmaktan o kadar başarılı biçimde kaçındı ki haklarında yalnızca tesadüfi karşılaşmalar ve tek bir video kaydı bulunuyor. Kawahiva'nın ayrı bir topluluk olarak ancak 1999 yılında tanındığı ifade ediliyor.

Dünyanın en büyük temassız topluluğu

Peru'nun uzak ormanlarında yaşayan Mashco Piro halkı, yaklaşık 750 kişilik nüfusuyla dünyanın en büyük temassız yerli topluluğu olarak değerlendiriliyor. Tarih boyunca dış dünyadan uzak kalmayı başaran bu topluluk, çağımızın küreselleşen yapısı içinde varlığını sürdürmeye çalışan izole halkların en çarpıcı örneklerinden biri olarak gösteriliyor.

Uzmanlar, bu toplulukların izolasyonunun bir "korunma stratejisi" olduğunu vurguluyor. Geçmişte dış dünyayla kurulan temasların genellikle hastalık, sömürü ve kültürel yıkım gibi olumsuz sonuçlar doğurması, bu halkların dışarıya kapılarını kapatmasının temel nedeni olarak gösteriliyor.