Eski telefonunuzu çöpe atmadan bir daha düşünün! İçinden altın çıkıyor: 'Yılda 400 kilogram'

Yıllardır çekmecelerin dibinde unutulan, ekranı kırıldığı için çöpe atılan eski telefonlar aslında küçük birer altın madenine dönüşebilir.

İngiltere Devlet Darphanesi Royal Mint, elektronik atıkları özel bir kimyasal yöntemle işleyerek cihazların içindeki altını çıkarıyor, ortaya çıkan değerli metal yeniden mücevhere dönüştürülüyor.

‘400 KİLOGRAM ALTIN GERİ KAZANILIYOR’

Space Daily’nin haberine göre İngiltere'de hayata geçirilen sistem, elektronik atıkların yalnızca çevre için bir yük olmadığını, aynı zamanda gözden kaçan dev bir hammadde kaynağı taşıdığını ortaya koydu.

Royal Mint'in Galler'de yaklaşık iki yıl önce devreye aldığı tesis, yılda 4 bin tona kadar elektronik atığı işleyebiliyor. Bu devasa atık yığınının içinden ise her yıl yaklaşık 400 kilogram altın geri kazanılıyor. Asıl şaşırtıcı olan ise altının nasıl çıkarıldığı...

‘KİMYASAL BANYOYA GİRİYOR’

Royal Mint, elektronik cihazları yüksek sıcaklıklarda eriterek değerli metalleri ayırma yöntemine başvurmuyor.

Önce cihazların içindeki devre kartları sökülüyor. Altın içeren bölümler diğer parçalardan ayrılıyor, bakır, tantal ve plastik gibi malzemeler ise ayrı geri dönüşüm süreçlerine gönderiliyor.

Sonrasında devre kartlarında bulunan altın, özel bir kimyasal işlemden geçiriliyor. Royal Mint'in kullandığı teknoloji, Kanada merkezli Excir şirketinin geliştirdiği patentli yönteme dayanıyor. Sistemin en dikkat çekici özelliği ise altını oda sıcaklığında çözebilmesi.Yani tonlarca elektronik atıktan altın çıkarmak için devasa fırınlar yakmak gerekmiyor.

Royal Mint'in analitik kimyagerlerinden Kate Griffiths'e göre kullanılan kimyasal banyo sonraki elektronik atık partilerinde yeniden değerlendirilebiliyor. Böylece süreç hem enerji ihtiyacını azaltıyor hem de kullanılan kimyasalın tekrar kullanılmasına imkan sağlıyor. Royal Mint, geliştirdiği teknolojiyle elektronik devre kartlarındaki altının yüzde 99'dan fazlasını geri kazanabilecek bir sistem üzerinde çalışıyor.

BİR TELEFONUN İÇİNDE NE KADAR ALTIN VAR?

Peki bütün bu sistem neden bu kadar önemli? Çünkü tek bir telefondaki altın miktarı küçük olsa da milyonlarca cihaz bir araya geldiğinde ortaya devasa bir değer çıkıyor.

İngiltere Merkez Bankası'nın ofislerinden toplanan eski telefonların ortalama 30 miligram altın içerdiği belirtiliyor. Bu miktarın değeri yaklaşık 3 sterlin.

Günümüzde kullanılan akıllı telefonlarda ise altının parasal karşılığı yaklaşık 4 sterline kadar çıkabiliyor.

Tek başına bakıldığında birkaç sterlinlik bu miktar önemsiz görünebilir. Ancak dünyada her yıl milyonlarca telefonun çöpe gittiği düşünüldüğünde, elektronik atıkların neden "şehir madeni" olarak görülmeye başlandığı daha net anlaşılıyor.

Üstelik telefonlardaki altın tesadüfen bulunmuyor. Altın, elektrik iletkenliği ve korozyona karşı dayanıklılığı nedeniyle elektronik cihazların devrelerinde kullanılıyor. Dolayısıyla bugün çöpe atılan bir akıllı telefon, küçük miktarlarda da olsa yeniden kazanılabilecek değerli metaller taşıyor.

ÇÖPTEN ÇIKAN ALTIN, MÜCEVHERE DÖNÜŞÜYOR

Royal Mint'in projesindeki en dikkat çekici ayrıntılardan biri de geri kazanılan altının yeniden nasıl kullanıldığı. Elektronik atıklardan ayrıştırılan ve saflaştırılan altın, kurumun "886" isimli mücevher koleksiyonunda kullanılıyor.

Koleksiyonun adı Royal Mint'in tarihindeki 886 yılına gönderme yapıyor. Böylece yıllar önce üretilmiş bir telefonun devresinde bulunan altın, elektronik cihazdan çıkarıldıktan sonra bambaşka bir hayat kazanıyor.

Bir zamanlar cebimizde taşınan telefonun içindeki birkaç miligramlık altın, sonunda bir kolyenin, yüzüğün ya da başka bir mücevherin parçasına dönüşebiliyor.

Koleksiyondaki gümüş de benzer bir geri dönüşüm hikayesine sahip. İngiltere'deki hastanelerden toplanan eski radyo alıcılarından elde edilen gümüş, yeniden üretimde kullanılıyor.

ASIL TEHLİKE ÇÖPTE BEKLİYOR

Royal Mint'in çalışması yalnızca ekonomik değer nedeniyle önem taşımıyor.

Elektronik atık miktarı dünya genelinde hızla büyürken, kullanılmayan telefonların ve bilgisayarların çöpe gönderilmesi ciddi bir çevre sorununu da beraberinde getiriyor.

Birleşmiş Milletler verilerine göre 2022 yılında dünyada 62 milyon ton elektronik atık oluştu. Bunun yalnızca yüzde 22.3'ü resmi kanallardan toplanarak geri dönüştürüldü.

Geri kalan milyonlarca ton elektronik atık ise uygun olmayan yöntemlerle bertaraf edildiğinde kurşun, cıva ve plastik gibi maddelerin çevreye karışmasına neden olabiliyor.

Dolayısıyla eski bir telefonun geri dönüştürülmesi yalnızca içindeki altının kurtarılması anlamına gelmiyor. Aynı zamanda elektronik cihazların içerdiği tehlikeli maddelerin doğaya karışmasının önüne geçilmesi anlamına geliyor.

ALTIN YÜKSELDİ, HESAPLAR DEĞİŞTİ

Bir başka gelişme ise bu teknolojinin ekonomik tarafını güçlendiriyor: Altının fiyatı. Altın fiyatlarındaki yükseliş, elektronik atıklardan değerli metal çıkarılmasını giderek daha cazip hale getiriyor.

Ocak ayının sonunda ons başına 5.600 dolar seviyesine çıkarak rekor kıran altın, sonraki süreçte yaklaşık 4.000 dolar seviyelerinde dengelendi.

Imperial College London Sürdürülebilir Kimyasal Teknolojiler Profesörü Jason Hallett'e göre yüksek altın fiyatları, geri dönüşümün maliyetini görece daha az önemli hale getiriyor ve alternatif geri kazanım yöntemlerinin ticari olarak uygulanabilirliğini artırıyor.

Başka bir ifadeyle altın pahalandıkça, çöpe atılan elektronik cihazların içindeki birkaç miligram bile daha değerli hale geliyor.

ESKİ TELEFONLARIN BİR BAŞKA SIRRI DAHA VAR

Ancak eski telefonların ikinci hayatı yalnızca içlerindeki altınla sınırlı değil. San Diego Kaliforniya Üniversitesi ve Google araştırmacıları, kullanım dışı bırakılan akıllı telefonların doğrudan birer bilgisayar kaynağı olarak kullanılabileceğini de ortaya koydu.

Araştırmada hurdaya ayrılmış Pixel telefonların ekranları, pilleri, kameraları ve kasaları söküldü; geriye yalnızca anakartlar bırakıldı.

Telefonlara Android yerine özel bir Linux sürümü yüklendi ve cihazlar kümeler halinde çalıştırıldı.

Ortaya çıkan sonuç dikkat çekiciydi: 25 ila 50 eski telefonun bir araya getirilmesiyle, işlem kapasitesi açısından çift soketli bir sunucu işlemcisine denk performans elde edilebildi.

Üniversite şimdi yaklaşık 2 bin eski akıllı telefondan oluşan ve yaklaşık 100 akademik derse hizmet vermesi planlanan yerel bir veri merkezi kurmayı hedefliyor.

ESKİSE DE DEĞERİ BİTMİYOR

İngiltere'deki altın geri kazanım tesisi ile ABD'deki telefon veri merkezi projesi aynı noktaya işaret ediyor: Teknolojik ömrünü tamamlayan bir cihaz, ekonomik ömrünü tamamlamış olmak zorunda değil.

Bir telefonun ekranı kararabilir, pili ölebilir ya da yeni modeller karşısında modası geçebilir. Ancak içindeki altın, devreleri ve diğer değerli bileşenleri hala işe yarıyor.

Bu nedenle dünyanın dört bir yanında büyüyen elektronik atık yığını, geleceğin yeni madenlerinden biri olarak görülüyor.

Bugün çöpe atılan eski bir telefonun değeri belki birkaç sterlinlik altınla ölçülüyor. Ancak milyonlarca cihaz aynı yerde toplandığında, ortaya tonlarca elektronik atık içinden yüzlerce kilogram altın çıkaran dev bir hazine çıkıyor.

İsrail'de hesapları bozan Türkiye korkusu! Tel Aviv'den 'yeni cephe' itirafı: 'Çatışma ihtimali artıyor'

7.4 şiddetinde depremle sarsılan Kolombiya'da can kaybı artıyor! Felaket anı böyle görüntülendi: Kaçarken üstlerine balkon çöktü